Γενικά θέματα ψυχικής υγείας: Σωματικά Συμπτώματα που υποδηλώνουν ψυχική αναταραχή

Στην κλινική πράξη παρατηρείται πολύ συχνά να επισκέπτονται ασθενείς τον ειδικό ψυχίατρο αφού πρώτα έχουν διατρέξει έναν τεράστιο κύκλο κατά την διάρκεια του οποίου αφ’ ενός επισκέπτονται διαδοχικά ή και κατ’ επανάληψη ιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων (κυρίως: Παθολόγο, ΩΡΛ, Καρδιολόγο, Γαστρεντερολόγο) αλλά και αφ’ ετέρου χάνουν σημαντικό χρόνο προτού αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα κάποια ψυχική διαταραχή.

Τα συμπτώματα που «ζητούν ανακούφιση» θα μπορούσαν να χωριστούν σε σωματικά και ψυχικά. Στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με τα πρώτα

Συχνές σωματικές ενδείξεις Κρίσης άγχους και Αγχώδους Διαταραχής (και αρχόμενων καταθλιπτικών – μελαγχολικών καταστάσεων):

1.       Κεφαλαλγίες τάσης που εμφανίζονται κατά κανόνα ύστερα από κάποιο ψυχικό στρες και δεν υποχωρούν με τα συνήθη αναλγητικά φάρμακα.

2.       Ταχυκαρδίες και αίσθημα παλμών που ύστερα από τον καρδιολογικό έλεγχο αποδεικνύονται ότι δεν οφείλονται σε κάποιο πρόβλημα της καρδιακής λειτουργίας.

3.       Διαταραχές της αρτηριακής πίεσης που εμφανίζονται αιφνίδια, συνήθως κατά την διάρκεια μιας στρεσογόνας συνθήκης ή περιόδου. Τυπικό εδώ είναι ότι οι διαταραχές αφορούν κυρίως την συστολική πίεση (την «μεγάλη») ενώ η διαστολική (η «μικρή») παραμένει σε σχετικά φυσιολογικά επίπεδα. Τις περισσότερες φορές ο καρδιολόγος δεν διαπιστώνει κάποιες σαφείς ανωμαλίες στο καρδιογράφημα και στον υπέρηχο και συστήνει ανάπαυση, ηρεμία και χορηγεί αγχολυτικά φάρμακα (Lexotanil, Xanax, Tranxene, Tavor, ή κάτι αντίστοιχο με «κόκκινη γραμμή»).

4.       Διαταραχές του ύπνου: συνήθως έχουν την μορφή αρχικής αϋπνίας, όταν δυσκολεύεται το άτομο να κοιμηθεί, αλλά μπορεί να εμφανιστούν παράλληλα και αφυπνίσεις κατά την διάρκεια της νύχτας ή πρώιμη αφύπνιση, δηλαδή, το άτομο ξυπνάει στις 4 ή 5 το πρωί και αδυνατεί ή δυσκολεύεται να ξανακοιμηθεί.

5.       Διαταραχές του Γαστρεντερικού Συστήματος: εδώ συμπεριλαμβάνονται (σχεδόν) όλες οι δυνατές μορφές δυσπεψίας με αίσθημα δυσφορίας ή και πόνου σε διάφορα σημεία της κοιλιακής χώρας (με κυρίως άτυπες κατανομές), λειτουργικές διαταραχές του εντέρου (διάρροιες ή δυσκοιλιότητα) που ύστερα από τον σχετικό έλεγχο από τον αρμόδιο ιατρό δεν αναδεικνύουν κάποιο συγκεκριμένο πρόβλημα.

6.       Επίσης, συχνές είναι οι διαταραχές της όρεξης (συνήθως ελάττωση αλλά υπάρχουν και άτομα που «αντιδραστικά» καταναλώνουν περισσότερη τροφή όταν πιέζονται ψυχικά).

7.       Διαταραχές από το νευρομυϊκό - μυοσκελετικό σύστημα: εδώ υπάγονται διάφορες καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από διαταραχές της αισθητικότητας ή/και της κινητικότητας που δεν ακολουθούν κάποια «αντικειμενική» νευρολογική ή ανατομική κατανομή.

8.       Διαταραχές από το αναπνευστικό: κόμπος στο λαιμό, βάρος στο στήθος, αίσθημα πνιγμού ή έλλειψης αέρα αποτελούν πολύ συχνά συμπτώματα αγχωδών καταστάσεων.

9.       Διαταραχές από την λειτουργία των ενδοκρινών αδένων: συνήθως εμφανίζεται με την μορφή της απορρύθμισης της λειτουργίας κάποιου ενδοκρινούς αδένα (πάγκρεας à σακχαρώδης διαβήτης, θυρεοειδής, ωοθήκες à διαταραχή της εμμήνου ρύσεως)

10.    Διαταραχές από το δέρμα: εξανθήματα και ερεθισμοί συχνά συνδέονται με την επίταση αγχωδών καταστάσεων. Είναι ευρέως γνωστό ότι οι δερματικές παθήσεις (πχ ψωρίαση, κνησμώδεις καταστάσεις, τριχόπτωση) επιδεινώνονται όταν επιδεινώνεται η ψυχική κατάσταση του ασθενούς και συχνά οι διακυμάνσεις της βασικής νόσου συνδέεται με τις διακυμάνσεις της ψυχικής διάθεσης.

11.    Αυτοάνοσα νοσήματα: ερυθηματώδης λύκος, σκληροδερμία, ρευματοειδής αρθρίτιδα, σπονδυλαρθρίτιδες κλπ συνοδεύονται σταθερά από ψυχικές εκδηλώσεις. Κι εδώ ισχύει ότι συχνά οι διακυμάνσεις της βασικής νόσου επηρεάζονται από την ψυχική κατάσταση.

Να επισημάνουμε πάντως ότι σε όλες αυτές τις καταστάσεις η θεραπεία των ψυχικών διαταραχών δεν αναιρεί σε καμία περίπτωση την θεραπεία της βασικής νόσου.

12.    Διαταραχές της σεξουαλικής λειτουργίας: με διαταραχή της λίμπιντο (δηλαδή, της σεξουαλικής επιθυμίας). Συνήθως εμφανίζεται μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας. Στους άντρες (συχνότερα) μπορεί να παρατηρείται και αύξηση της σεξουαλικής δραστηριότητας συχνά από ένα υποκείμενο (ασυνείδητο) άγχος που διαταράσσει την αυθόρμητη σεξουαλική λειτουργία.  

Όλα τα παραπάνω αποτελούν λοιπόν συχνές εκδηλώσεις σωματοποιημένου άγχους. Σύμφωνα με στατιστικές το 30-40% των ασθενών που επισκέπτονται τα Εξωτερικά Ιατρεία του Παθολογικού Τομέα ενός Γενικού Νοσοκομείου εμφανίζει τέτοια συμπτώματα τα οποία ουσιαστικά δεν χρήζουν ιδιαίτερης αντιμετώπισης. Σε αυτό το σημείο έρχεται συχνά στο νου το «Δεν έχεις τίποτα! Άγχος είναι. Κοίταξε να το αποβάλλεις!» που είναι τα λόγια με τα οποία περιγράφουν την εμπειρία τους οι ασθενείς.

Όταν τα παραπάνω εμφανίζονται τακτικά ή επιμένουν για περισσότερο από μερικές μέρες είναι η ώρα να συμβουλευτεί κανείς τον ειδικό ιατρό. Ο ειδικός σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ο ψυχίατρος. Δειλά-δειλά αρχίζει να μειώνεται ο (μυθικός) φόβος για τον Ψυχίατρο που κλείνει τους τρελούς στο ψυχιατρείο. Αυτή είναι η ακραία συνθήκη αλλά μάλλον μοιάζει με την περίπτωση που κάποιος με ένα «αθώο» κοιλιακό άλγος πηγαίνει στο νοσοκομείο όπου ο Παθολόγος διαπιστώνει «ύποπτη οξεία κοιλία» και χρειάζεται άμεση χειρουργική επέμβαση.

Ευτυχώς, οι περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι τέτοιες, και ειδικά όταν κάποιος υπερβεί νωρίς τους όποιους φόβους του. Τότε, ο ψυχίατρος μπορεί να κάνει μια ψύχραιμη εκτίμηση και να συστήσει την καλύτερη θεραπεία.

Οι επιλογές τότε – εφ’ όσον κρίνεται απαραίτητη κάποια θεραπεία – κινούνται ουσιαστικά σε δύο άξονες: ψυχοθεραπεία και φαρμακοθεραπεία.

Για κάποιες αδρές ενδείξεις που καθορίζουν την μία ή την άλλη επιλογή θα μιλήσουμε σε επόμενο άρθρο.